✍️ بررسی تطبیقی روابط ایران و عربستان از صدر اسلام تا امروز --- 🕰 بخش اول: از دوران قبل از اسلام تا فتوحات عربی ۱. ایران باستان و شبهجزیره عربستان در دوران هخامنشی و ساسانی، ایران قدرت غالب در منطقه بود. قبایل عرب، بهویژه در شمال و شرق عربستان، تحت نفوذ سیاسی و فرهنگی ایران بودند. ساسانیان مناطقی مانند یمن و بحرین را بهطور مستقیم یا غیرمستقیم اداره میکردند. قبایل عرب، مانند لخمیان (حیره) و غسانیان، در تقابل و تعامل با ایران و روم قرار داشتند. ۲. ظهور اسلام و سقوط ساسانیان با آغاز اسلام در قرن هفتم میلادی، فتوحات عرب بهسرعت امپراتوری ساسانی را نابود کرد. ایران، که تا پیش از آن امپراتوریای مستقل و مقتدر بود، در مدتی کوتاه به زیر سلطه خلافت اسلامی درآمد. مقاومت فرهنگی ایرانیان منجر به ایرانیزهشدن اسلام در دوره عباسی شد. ایرانیان نقش کلیدی در گسترش علم، فلسفه، و مدیریت در خلافت اسلامی ایفا کردند. --- 📜 بخش دوم: قرون میانه؛ همزیستی و رقابت مذهبی ۱. دوران صفوی در ایران و عثمانی-مملوکی در حجاز با رسمی شدن مذهب شیعه اثناعشری در دوران صفویه (قرن ۱۶م)، روابط ایران و دنیای سنیمذهب عرب، بهویژه حجاز، تیره شد. صفویه بهطور علنی با خلفای عثمانی که کنترل حجاز را داشتند، دشمنی داشتند. حاجیان ایرانی برای سفر حج مجبور به پرداخت مالیات و گاه تحمل تحقیر بودند. --- ⚔ بخش سوم: دوران معاصر؛ از تشکیل عربستان سعودی تا انقلاب ایران ۱. تشکیل پادشاهی عربستان (۱۹۳۲) آلسعود با کمک وهابیت، دولتی جدید در حجاز تأسیس کرد. وهابیت با آموزههای شیعه و فرهنگ ایرانی کاملاً در تضاد بود. اعدامهای دستهجمعی زائران شیعه در دهه ۱۹۲۰ (مانند حادثه تنباکو) روابط ایران با نجد را بهشدت تیره کرد. رضا شاه روابط محدودی با دولت سعودی داشت و ترجیح میداد به ترکیهی آتاتورکی نزدیکتر شود. ۲. دهه ۵۰ و ۶۰ شمسی؛ نزدیکی تاکتیکی در دوران محمدرضا شاه، ایران بهعنوان متحد آمریکا در منطقه، روابط اقتصادی و حتی نظامی با عربستان داشت. اما رقابت پنهان بر سر رهبری منطقه ادامه داشت. --- 🚨 بخش چهارم: بعد از انقلاب ۵۷؛ تنشهای دائمی ۱. انقلاب اسلامی و پیامدهای آن با پیروزی انقلاب اسلامی، عربستان سعودی ایران را تهدیدی ایدئولوژیک و سیاسی دید. حمایت عربستان از صدام حسین در جنگ ایران و عراق، نقطه اوج دشمنی بود. حادثه مکه ۱۳۶۶ (۱۹۸۷) و کشته شدن صدها زائر ایرانی، روابط را به پایینترین سطح رساند. ۲. جنگهای نیابتی و رقابت منطقهای در دهههای اخیر، ایران و عربستان در بسیاری از کشورها درگیر جنگ نیابتی شدند: یمن: ایران حامی حوثیها، عربستان رهبر ائتلاف ضد آنها سوریه و لبنان: ایران از محور مقاومت، عربستان از مخالفان بشار اسد بحرین و عراق: تنش مذهبی و رقابت ژئوپلیتیکی --- 🕊 بخش پنجم: دوران جدید؛ از دشمنی تا دیپلماسی؟ ۱. تلاشهای اخیر برای آشتی با میانجیگری چین در سال ۲۰۲۳، ایران و عربستان دوباره روابط دیپلماتیک برقرار کردند. سفر مقامات، بازگشایی سفارتخانهها و تاکید بر همکاری اقتصادی، نشانهای از تغییر فاز روابط بود. ریاض به دنبال ثبات اقتصادی است. تهران نیز در پی کاهش فشارهای منطقهای و تحریمهاست. --- 🧭 نتیجهگیری: رقابت تمدنی یا فرصت همکاری؟ روابط ایران و عربستان، ترکیبی پیچیده از تاریخ، مذهب، ژئوپلیتیک و اقتصاد است. شاید